Poznanie ucieleśnione

Czy nasze myślenie jest ucieleśnione?  Co oznacza zapośredniczenie ludzkiego poznania świata w zmysłach cielesnych?

O kursie

Żyjemy w kulturze, która opiera się głównie o przekaz audiowizualny - to znaczy ten, który odbieramy za pośrednictwem oczu i uszu. Zewsząd docierają do nas komunikaty wzrokowe i słuchowe. Można odnieść wrażenie, że te dwa zmysły wystarczyłyby nam do sprawnego funkcjonowania w codziennym życiu. Bywa że zasłuchani i zapatrzeni w nasze otoczenie zapominamy o własnym ciele, czasem w tym zgiełku zdarza się nawet, że przestajemy je czuć. Jednak wyobraźmy sobie, jak wyglądałoby życie osoby, która straciłaby zdolność czucia dotyku, ułożenia swojego ciała w przestrzeni, poczucie równowagi, stanu organów wewnętrznych, czy wreszcie przestałaby odczuwać ból. Taki człowiek byłby zwyczajnie niezdolny do życia. Wzrok i słuch w takim wypadku wydają się schodzić na dalszy plan jako ewolucyjnie młodsze dodatki do bardziej podstawowych zmysłów cielesnych, koniecznych by przetrwać w świecie, który nas otacza.

Z drugiej strony XX wiek bywa nazywany epoką ciała, ze względu na wzrastające zainteresowanie tematyką cielesności w kulturze, sztuce, filozofii i nauce. Ten tzw. zwrot w stronę ciała, obecny wpierw przede wszystkim w humanistyce, odcisnął swoje piętno również na naukach społecznych, psychologii i kognitywistyce oraz ich pokrewnych ścisłych dyscyplinach. Przykładem tego jest rosnąca popularność koncepcji ucieleśnionego poznania.

Te dwa powody stały się początkiem kursu “Ucieleśnione poznanie”. Zagłębimy się w kwestie doświadczania własnego (a także cudzego) ciała oraz jego znaczenia dla życia i przetrwania człowieka. Rozpoczniemy od refleksji nad znaczeniem ciała w kulturze, by następnie krótko opowiedzieć o ciele w filozofii. Zajmiemy się jednym z ważniejszych i wciąż nierozstrzygniętych zagadnień filozoficznych, tj. problemem psychofizycznym. Kolejne wykłady przybliżą założenia teorii ucieleśnionego poznania, w których podkreśla się zapośredniczenie ludzkiego poznanie świata w zmysłach cielesnych. Potem w cyklu trzech wykładów przyjrzymy się poznawczym i neuronalnym mechanizmom przetwarzania informacji w ramach poszczególnych zmysłów cielesnych (dotyku, propriocepcji, zmysłu równowagi, interocepcji i bólu), a także rozważymy, czy możliwe jest i jak powstaje świadome doświadczanie ciała. W kolejnej części przyjrzymy się różnym przykładom zmienionych stanów świadomości, omówimy mechanizmy odpowiedzialne za ich powstawanie, jak również opowiemy o eksperymentalnych metodach ich wywoływania. W tym kontekście omówimy znaczenie zmysłów cielesnych dla formowania się fundamentalnego doświadczenia podmiotowości, tj. poczucia bycia sobą i bycia odrębnym od otoczenia. Następnie przyjrzymy się, w jaki sposób doświadczenie własnego ciała umożliwia poznanie, zrozumienie i wczucie się w stany innych osób. Kurs zakończy się wykładem na temat praktycznych konsekwencji założenia, że poznanie ludzkie jest ucieleśnione. Zastanowimy się wspólnie nad możliwościami zwiększenia świadomości swojego ciała przez różne formy treningu, psychoterapii i pracy z ciałem. Rozważymy też konsekwencje uwrażliwienia na bodźce cielesne dla dobrostanu psychicznego.


Lista wykładów:

Ciało w kulturze i języku (Weronika Kałwak)
Filozofia ciała. Całość psychofizyczna (Weronika Kałwak)
Zmysły cielesne: dotyk, propriocepcja, zmysł równowagi (Marta Łukowska)
Introcepcja (Marta Łukowska)
Ból (Weronika Kałwak)
Ucieleśnione poznanie (Weronika Kałwak)
Zmienione stany (samo)świadomości cielesnej (Marta Łukowska)
(Samo)świadomość cielesna (Marta Łukowska)
Ucieleśnione poznanie społeczne (Marta Łukowska)
Ucieleśnione poznanie w praktyce (Weronika Kałwak)


Niniejszy kurs on-line powstał w ramach zadania „Umysł: Czym jest i jak działa?” realizowanego przez Fundację Centrum Kopernika, finansowanego w ramach grantu 538/P-DUN/2017 ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeznaczonych na działalność upowszechniającą naukę.

Kategorie

  • Filozofia
  • Psychologia
  • Kognitywistyka

Zajęcia

  • Ciało w kulturze i języku
  • Filozofia ciała. Całość psychofizyczna
  • Zmysły cielesne: dotyk, propriocepcja, zmysł równowagi
  • Interocepcja
  • Ból
  • Ucieleśnione poznanie
  • Zmienione stany (samo)świadomości cielesnej
  • (Samo)świadomość cielesna
  • Ucieleśnione poznanie społeczne
  • Ucieleśnione poznanie w praktyce

Wymagane umiejętności

Brak. Dla przyswojenia treści wykładów pomocna będzie podstawowa znajomość psychologii, filozofii i neurobiologii, ale nie jest ona konieczna.
  • Uczelnia: Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych
  • Kod kursu: PoUc
  • Objętość kursu: 10 wykładów
  • Zakończenie bieżącej edycji
    2019-09-30 00:00:00.0
  • Zapisz się

Prowadzący

dr Weronika Kałwak


Absolwentka psychologii i filozofii. Badaczka jakościowa w Zakładzie Psychologii Zdrowia Instytutu Psychologii UJ, współpracuje z Laboratorium Badań wiadomości C-LAB. Zajmuje się zagadnieniami filozoficznymi i metodologicznymi związanymi z poznaniem i badaniem doświadczenia bólu oraz innych doznań cielesnych.

Prowadzący

dr Marta Łukowska


Psycholożka poznawcza, członkini Laboratorium Badań Świadomości C-LAB w Instytucie Psychologii UJ, gdzie zajmuje się badaniami świadomości cielesnej i interoceptywnej oraz ich związkami z metapoznaniem.

/GetMaterial.action?get=